Robot, nhân lực và hệ sinh thái: Nền tảng cho sản xuất thông minh

Robot và tự động hóa đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất tại Việt Nam. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự tạo ra năng suất và lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp không chỉ cần đầu tư thiết bị mà còn phải làm chủ công nghệ, nhân lực và hệ sinh thái triển khai.

Sự kiện ABB Robotics Tech Day 2026 diễn ra ngày 15/9/2026 tại TP.Hồ Chí Minh do ABB Robotics Việt Nam tổ chức với sự đồng hành của CITARES đã quy tụ đông đảo đại diện doanh nghiệp sản xuất, nhà tích hợp hệ thống, đối tác công nghệ và giới chuyên gia.

Phát biểu khai mạc chương trình, ông Trần An Khang – Tổng Giám đốc ABB Robotics Việt Nam nhấn mạnh vai trò của sự đồng hành giữa doanh nghiệp công nghệ, khách hàng và các đối tác trong quá trình đưa tự động hóa vào sản xuất.

“Từ thực tiễn triển khai các giải pháp robot và tự động hóa, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc đưa một thiết bị vào dây chuyền, mà là khả năng cùng doanh nghiệp xác định đúng bài toán, lựa chọn giải pháp và khai thác công nghệ hiệu quả trong suốt quá trình vận hành.” – ông Khang phát biểu.

Góc nhìn này cho thấy một thay đổi đáng chú ý: tự động hóa đang chuyển từ câu chuyện đầu tư thiết bị sang câu chuyện năng lực sản xuất. Robot có thể được mua tương đối nhanh, nhưng để robot tạo ra giá trị, doanh nghiệp phải có quy trình phù hợp, đội ngũ đủ năng lực và khả năng tích hợp công nghệ vào toàn bộ hệ thống.

Tự động hóa không chỉ là câu chuyện của máy móc

Một trong những vấn đề được quan tâm tại chương trình là nguồn nhân lực. Khi robot ngày càng phổ biến trong nhà máy, nhu cầu về kỹ sư, kỹ thuật viên và đội ngũ có khả năng triển khai, vận hành, bảo trì cũng tăng lên

PGS.TS Nguyễn Anh Thi – Tổng Giám đốc CITARES cho rằng “khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất cần tiếp tục được thu hẹp, người học không chỉ cần kiến thức nền tảng mà còn phải được tiếp cận với môi trường sản xuất thực tế, hiểu quy trình công nghiệp và có khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể phát sinh trong quá trình ứng dụng công nghệ.”

Đây là một điểm nghẽn đáng chú ý của quá trình tự động hóa. Nếu doanh nghiệp chỉ nhập khẩu thiết bị nhưng thiếu nhân lực có khả năng vận hành và phát triển hệ thống, phần giá trị tạo ra trong nước sẽ bị giới hạn.

Vì vậy, bài toán nhân lực cần được nhìn nhận như một cấu phần của chiến lược tự động hóa. Nhà trường cần tăng tính thực hành; doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo; còn các đơn vị công nghệ cần tạo điều kiện để sinh viên, kỹ sư và kỹ thuật viên tiếp cận các công nghệ đang được sử dụng trong thực tế.

Từ góc nhìn này, đầu tư cho robot mà không đầu tư cho con người sẽ khó tạo ra năng lực tự động hóa bền vững.

Từ từng doanh nghiệp đến một hệ sinh thái

Nếu nhân lực là một điều kiện để làm chủ công nghệ thì hệ sinh thái là yếu tố giúp quá trình này được mở rộng.

Trao đổi tại chương trình, ông Đỗ Tân Khoa – Phó Tổng Giám đốc CITARES  tập trung vào sự cần thiết của việc kết nối các thành phần trong hệ sinh thái tự động hóa, từ doanh nghiệp có nhu cầu sản xuất, các công ty công nghệ, đơn vị tư vấn và tích hợp đến hoạt động đào tạo, phát triển nhân lực và triển khai dự án.

Theo ông Khoa thì “thực tế cho thấy một doanh nghiệp sản xuất không nhất thiết phải tự xây dựng toàn bộ năng lực công nghệ. Họ cần những đối tác có thể giúp khảo sát bài toán, thiết kế giải pháp, tích hợp robot với thiết bị hiện hữu, xây dựng phần mềm điều khiển, đào tạo nhân sự và hỗ trợ trong quá trình vận hành.”

Đây cũng là lý do hệ sinh thái có vai trò ngày càng lớn khi tự động hóa bước sang giai đoạn phức tạp hơn. Một cánh tay robot riêng lẻ có thể giải quyết một công đoạn, nhưng một hệ thống sản xuất thông minh đòi hỏi sự kết nối giữa robot, thiết bị, dữ liệu, phần mềm, con người và quy trình

Ở cấp độ rộng hơn, sự kết nối này còn liên quan đến trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng công nghệ. Khi các bên cùng tham gia, doanh nghiệp có thể tiếp cận giải pháp nhanh hơn, trong khi nguồn nhân lực được đào tạo sát hơn với nhu cầu thực tế.

Cơ hội của sản xuất Việt Nam nằm ở khả năng làm chủ

Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng đang tạo thêm cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Nhưng cơ hội đó cũng đi kèm yêu cầu ngày càng cao về năng suất, chất lượng, tính ổn định và khả năng đáp ứng các đơn hàng với quy mô, chủng loại linh hoạt.

Trong bối cảnh đó, robot và tự động hóa không còn đơn thuần là công cụ thay thế một số thao tác thủ công. Công nghệ có thể trở thành nền tảng giúp doanh nghiệp thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và nâng cao khả năng thích ứng với thị trường.

Tuy nhiên, cuộc đua trong giai đoạn tới không nên được đo bằng số lượng robot mà doanh nghiệp sở hữu. Quan trọng hơn là doanh nghiệp có thể tự thiết kế, tích hợp, vận hành, tối ưu và phát triển hệ thống đến đâu.

Đây cũng là điểm giao giữa ba vấn đề được đặt ra tại ABB Robotics Tech Day 2026: doanh nghiệp cần công nghệ phù hợp; công nghệ cần nguồn nhân lực đủ năng lực; và cả hai cần một hệ sinh thái đủ mạnh để cùng phát triển.

Với HASEMI, câu chuyện này còn mở ra một góc nhìn rộng hơn về quá trình hình thành năng lực công nghệ trong nước. Tự động hóa, robot, AI, dữ liệu và bán dẫn ngày càng có mối liên hệ chặt chẽ trong các mô hình sản xuất hiện đại. Năng lực cạnh tranh vì thế không chỉ nằm ở việc sở hữu một công nghệ riêng lẻ, mà ở khả năng kết nối nhiều lớp công nghệ thành một hệ thống có giá trị.

Từ “đầu tư robot” đến “làm chủ năng lực tự động hóa” là một bước chuyển quan trọng. Và đây có thể mới là thước đo thực chất về mức độ trưởng thành của sản xuất Việt Nam trong những năm tới.

Nart Thái