TP.Hồ Chí Minh: Hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn để tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

TP.Hồ Chí Minh đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn từ nhân lực, R&D, thiết kế, vật liệu đến đóng gói, kiểm thử, đồng thời tăng cường kết nối Việt Nam – Singapore để mở rộng chuỗi giá trị.

Ngành bán dẫn toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển dịch chuỗi cung ứng và cạnh tranh công nghệ. Trong bối cảnh đó, lợi thế của một địa phương không còn được quyết định chỉ bởi khả năng thu hút một vài dự án lớn, mà phụ thuộc vào mức độ hoàn chỉnh của hệ sinh thái công nghệ và năng lực liên kết các mắt xích trong chuỗi giá trị. Với TP.Hồ Chí Minh, quá trình này đang được thúc đẩy thông qua kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hiệp hội, trường đại học, tổ chức đào tạo và các đối tác quốc tế.

Diễn đàn Hợp tác Việt Nam – Singapore về Công nghiệp bán dẫn năm 2026, diễn ra ngày 21/7 tại Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC), cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: không chỉ thu hút đầu tư, mà từng bước xây dựng năng lực để doanh nghiệp và nhân lực Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn.

Hệ sinh thái là lợi thế cạnh tranh mới

Tại diễn đàn, ông Lý Minh Tuân – Trưởng phòng Kinh tế số – Xã hội số (Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh) thông qua tham luận “Chiến lược phát triển ngành bán dẫn Việt Nam trong kỷ nguyên số – Chính sách thu hút đầu tư của TP.Hồ Chí Minh”, đã phác thảo định hướng phát triển ngành bán dẫn của thành phố.

Theo ông Lý Minh Tuân, sau khi mở rộng không gian phát triển thì “TP.Hồ Chí Minh đang hình thành một siêu đô thị đa trung tâm với diện tích hơn 6.700 km², quy mô dân số trên 14 triệu người và GRDP năm 2025 đạt khoảng 123 tỷ USD.”

Không gian mới tạo điều kiện kết nối các khu công nghệ cao, khu công nghiệp, hệ thống logistics, cảng biển cùng mạng lưới trường đại học và viện nghiên cứu. Đối với ngành bán dẫn, đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt. Một hệ sinh thái bán dẫn không chỉ bao gồm nhà máy sản xuất chip. Đó là mạng lưới liên kết từ nghiên cứu, thiết kế, vật liệu, thiết bị, đóng gói, kiểm thử đến đào tạo nhân lực, logistics, hạ tầng số và thị trường.

Theo thông tin được chia sẻ tại diễn đàn, TP.Hồ Chí Minh hiện là địa phương có số lượng doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất cả nước với 54 dự án FDI, tổng vốn đăng ký hơn 5,1 tỷ USD, quy tụ các tập đoàn quốc tế như Intel, Marvell, Renesas, Ampere, BESI… trong các lĩnh vực thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử và sản xuất thiết bị.

Đáng chú ý, một số mắt xích mới cũng đang được bổ sung thông qua các dự án như nhà máy wafer của Ultrasil LLC, trung tâm thiết kế vi mạch của VNChip Technologies hay nhà máy đóng gói, kiểm định chip của CT Semiconductor.

Nếu được triển khai đồng bộ, những mắt xích này có thể giúp thành phố chuyển từ lợi thế về thu hút doanh nghiệp sang xây dựng năng lực liên kết chuỗi

Từ thu hút đầu tư đến tạo năng lực nội sinh

Một hệ sinh thái mạnh không thể chỉ dựa vào dòng vốn FDI.

FDI có thể mang đến công nghệ, thị trường, tiêu chuẩn vận hành và mạng lưới khách hàng quốc tế. Nhưng để tạo ra giá trị lâu dài, hệ sinh thái trong nước cần có khả năng hấp thụ và phát triển tiếp những nguồn lực đó. Đây là lý do các chính sách hỗ trợ R&D, thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, sản xuất chip và đào tạo nhân lực có vai trò quan trọng.

Theo nội dung được trình bày tại diễn đàn, TP.Hồ Chí Minh đang triển khai các cơ chế hỗ trợ theo Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 260/2025/QH15 và Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, đồng thời đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn đến năm 2030.

Thành phố cũng nghiên cứu thành lập Quỹ Phát triển nguồn nhân lực thiết kế vi mạch nhằm hỗ trợ đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu. Những chính sách này cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển từ “có dự án đầu tư” sang “có năng lực để dự án tạo ra giá trị lan tỏa”. Trong chuỗi giá trị bán dẫn, năng lực nội sinh càng lớn thì khả năng doanh nghiệp trong nước tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao càng rộng.

Thị trường phải đi trước năng lực đầu tư

Ở góc nhìn khu vực, ông Ang Wee Seng – Giám đốc điều hành Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA), nhận định “AI đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của ngành bán dẫn trong thập niên tới. Nhu cầu đối với chip hiệu năng cao, bộ nhớ và các giải pháp điện toán tiên tiến gia tăng nhanh, trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục được tái cấu trúc.”

Điều này mở ra cơ hội cho ASEAN, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mỗi quốc gia phải xác định đúng vị trí của mình trong chuỗi giá trị.

Từ góc nhìn này, ông Bùi Trung Hiếu – Chuyên gia Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP.Hồ Chí Minh (C4IR HCMC), cho rằng “Việt Nam cần lựa chọn điểm khởi đầu dựa trên lợi thế thực tế thay vì đầu tư dàn trải.”

Việt Nam hiện có vị trí địa chiến lược thuận lợi, lực lượng kỹ sư trẻ và sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực đóng gói – kiểm thử. Tuy nhiên, những khoảng trống về doanh nghiệp đầu tàu, năng lực thiết kế, vật liệu, hạ tầng kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ vẫn cần được bổ sung.

Một vấn đề đáng chú ý được ông Hiếu đặt ra là bài toán đầu tư nhà máy chế tạo wafer. Theo phân tích tại diễn đàn, một dự án fab đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn và chỉ thực sự có ý nghĩa khi thị trường đủ lớn để duy trì sản lượng ổn định. Nếu thiếu khách hàng và hệ sinh thái hỗ trợ, một khoản đầu tư lớn có thể trở thành áp lực thay vì động lực.

Thông điệp được ông Bùi Trung Hiếu đưa ra là: “thị trường đi trước, năng lực theo sau”. Cùng với đó: “Việt Nam không cần chạy theo cuộc đua đắt nhất. Việt Nam cần chọn đúng nấc thang để đi lên nhanh nhất.”

Đây là cách tiếp cận đáng chú ý đối với chiến lược phát triển ngành bán dẫn: xác định nhu cầu thực tế và lợi thế cạnh tranh trước khi lựa chọn công đoạn cần đầu tư.

Wafer và vật liệu: Những mắt xích cần được bổ sung

Nếu thiết kế và đóng gói, kiểm thử là những lĩnh vực Việt Nam đã có sự hiện diện đáng kể, thì wafer và vật liệu bán dẫn lại nằm ở nhóm công đoạn có yêu cầu công nghệ và vốn cao hơn.

Ông Jorge Villalobos – Cố vấn cấp cao của Công ty CP Giải pháp Bán dẫn Ultrasill, tập trung vào chính mắt xích này tại diễn đàn. Sự phát triển của AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, ô tô thông minh và thiết bị kết nối đang kéo nhu cầu chip tăng lên. Phía sau nhu cầu đó là nhu cầu đối với wafer – vật liệu đầu vào quan trọng của quá trình sản xuất chip.

Việt Nam đã xây dựng được vị thế nhất định ở các công đoạn lắp ráp, đóng gói và kiểm thử (OSAT). Tuy nhiên, nếu muốn nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng, việc từng bước mở rộng sang wafer, vật liệu bán dẫn và các công đoạn hỗ trợ chế tạo chip sẽ là một hướng cần được tính đến. Đây cũng là lý do sự xuất hiện của các dự án liên quan đến wafer có ý nghĩa đối với quá trình hoàn thiện hệ sinh thái tại TP.Hồ Chí Minh.

Theo định hướng được chia sẻ, Ultrasil hướng tới phát triển các giải pháp wafer silicon, wafer SOI và công nghệ tái chế wafer, qua đó góp phần hình thành chuỗi sản xuất hiệu quả và bền vững hơn.

Nhân lực phải được đào tạo theo chuỗi giá trị

Cùng với công nghệ và hạ tầng, nhân lực tiếp tục là một trong những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh dài hạn.

Ông Trần Vân Nam – Phó Chủ tịch Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA), Giám đốc FPT Polytechnic TP.Hồ Chí Minh, nhấn mạnh “khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp và năng lực nguồn nhân lực vẫn là thách thức lớn. Đào tạo nhân lực bán dẫn vì thế không thể dừng ở kiến thức lý thuyết.”

Người học cần được tiếp cận với các quy trình thực tế, từ thiết kế, kiểm thử, đóng gói đến sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc chương trình đào tạo phải được xây dựng dựa trên nhu cầu của doanh nghiệp và những thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Mô hình hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế được SEVINA và FPT Polytechnic thúc đẩy cũng đi theo hướng này, với trọng tâm là chương trình đào tạo theo chuẩn công nghiệp, tăng cường thực hành, phát triển phòng thí nghiệm và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp Singapore cùng các đối tác khu vực.

Đối với một ngành có tốc độ thay đổi công nghệ cao như bán dẫn, năng lực cập nhật và thực hành sẽ ngày càng quan trọng không kém bằng cấp.

Việt Nam – Singapore: Từ kết nối đến cùng phát triển hệ sinh thái

Một trong những kết quả cụ thể của diễn đàn là các thỏa thuận hợp tác được ký giữa các tổ chức của Việt Nam và Singapore.

Trong đó có biên bản ghi nhớ giữa Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) và Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA), cùng thỏa thuận giữa SSIA với Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA) và FPT Polytechnic. Các thỏa thuận tập trung vào kết nối doanh nghiệp, chuyển giao tri thức, phát triển nhân lực, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái và mở rộng cơ hội hợp tác đầu tư. Điểm đáng chú ý là hợp tác quốc tế đang được đặt trong mối liên hệ với những nhu cầu cụ thể của hệ sinh thái trong nước.

Nếu QTSC có thể cung cấp không gian công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức đào tạo đóng vai trò phát triển nhân lực, còn SSIA mang đến kinh nghiệm và mạng lưới của ngành bán dẫn Singapore, sự kết nối giữa các thành phần có thể tạo ra những chương trình hợp tác có chiều sâu hơn so với các hoạt động trao đổi đơn thuần.

Từ “tham gia” đến “làm chủ” chuỗi giá trị

Nhìn tổng thể, diễn đàn Việt Nam – Singapore về công nghiệp bán dẫn cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận.

Việt Nam không còn chỉ đặt vấn đề làm thế nào để thu hút thêm một dự án bán dẫn, mà ngày càng quan tâm đến việc hệ sinh thái trong nước có thể hấp thụ, kết nối và tạo ra bao nhiêu giá trị từ những dự án đó. Đối với TP.Hồ Chí Minh, lợi thế hiện nay nằm ở sự tập trung của doanh nghiệp quốc tế, nguồn nhân lực, trường đại học, khu công nghệ cao, hạ tầng logistics và mạng lưới doanh nghiệp công nghệ. Nhưng lợi thế chỉ trở thành năng lực cạnh tranh khi các thành phần này được kết nối bằng những chương trình hợp tác và dự án cụ thể.

Từ thiết kế vi mạch, vật liệu, wafer đến đóng gói, kiểm thử và đào tạo nhân lực, mỗi mắt xích đều có một vị trí trong cấu trúc chung. Do đó, mục tiêu dài hạn không nhất thiết là đưa Việt Nam ngay lập tức trở thành quốc gia làm chủ toàn bộ chuỗi sản xuất chip. Quan trọng hơn là lựa chọn đúng những công đoạn có khả năng tạo giá trị, xây dựng năng lực nội sinh và từng bước mở rộng phạm vi tham gia.

Với TP.Hồ Chí Minh, quá trình này đang được thúc đẩy bằng sự kết hợp giữa chính sách, đầu tư, R&D, đào tạo và hợp tác quốc tế. Khi những yếu tố đó hội tụ thành một hệ sinh thái đủ mạnh, thành phố không chỉ là nơi tiếp nhận các dự án bán dẫn toàn cầu, mà có thể trở thành một mắt xích có năng lực ngày càng cao trong chuỗi giá trị bán dẫn khu vực và quốc tế.