Từ giảng đường đến phòng Lab: Xây năng lực thực hành cho nhân lực bán dẫn

Trong đào tạo vi mạch – bán dẫn, khoảng cách giữa kiến thức trên giảng đường và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp đang trở thành một trong những bài toán quan trọng. Hợp tác giữa Khoa Công nghệ Điện tử, Trường Đại học Công nghiệp TP.Hồ Chí Minh (IUH) và Công ty Cổ phần Công nghệ CTW (CTW Technology) cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: đưa thiết bị, quy trình thiết kế và công nghệ thực tế của doanh nghiệp vào trường học, qua đó từng bước hình thành năng lực thực hành cho giảng viên và sinh viên.

Không chỉ đào tạo kiến thức, mà phải đào tạo năng lực

Ngày 11/8/2026, tại Trường Đại học Công nghiệp TP.Hồ Chí Minh, Khoa Công nghệ Điện tử (FET-IUH) và CTW Technology tổ chức chương trình ký kết hợp tác, trao tặng thiết bị AIoT và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực vi mạch – bán dẫn. Chương trình gồm nhiều hoạt động liên tiếp như ký biên bản ghi nhớ, trao tặng thiết bị AIoT, khai giảng khóa tập huấn “Tape-out Chip IoT” và workshop “AI & Semiconductor”.

Điểm đáng chú ý của mô hình này là việc đào tạo không bắt đầu và kết thúc bằng giáo trình. Trong lĩnh vực bán dẫn, kiến thức nền tảng là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Người học còn phải làm quen với công cụ thiết kế, phần cứng, quy trình phát triển, kiểm thử và những yêu cầu kỹ thuật xuất hiện trong một dự án thực tế.

Đây cũng là lý do việc đưa thiết bị và quy trình công nghệ từ doanh nghiệp vào trường đại học có ý nghĩa vượt ra ngoài việc bổ sung cơ sở vật chất. Nó tạo ra môi trường để người học chuyển từ “biết về công nghệ” sang “làm việc với công nghệ”.

Theo PGS. TS. Mai Thăng Long – Trưởng Khoa Công nghệ Điện tử (IUH): “Phát triển nhân lực vi mạch – bán dẫn trước hết phải bắt đầu từ đội ngũ giảng viên, bởi đây là lực lượng trực tiếp chuyển giao kiến thức và công nghệ cho sinh viên.”

Quan điểm này đặt giảng viên ở vị trí đầu tiên trong chuỗi phát triển nhân lực. Khi công nghệ bán dẫn thay đổi nhanh, nếu nội dung đào tạo không được cập nhật từ thực tế doanh nghiệp, khoảng cách giữa chương trình học và yêu cầu tuyển dụng có thể ngày càng lớn.

Giảng viên phải đi trước một bước

Một điểm đáng chú ý trong chương trình hợp tác là khóa tập huấn “Tape-out Chip IoT” được triển khai cho giảng viên Khoa Công nghệ Điện tử. Theo PGS. TS. Mai Thăng Long thì “việc phối hợp với CTW Technology triển khai tập huấn “Tape-out Chip IoT” giúp giảng viên tiếp cận quy trình thiết kế vi mạch thực tế, từ đó có cơ sở cập nhật nội dung đào tạo. Khi năng lực của giảng viên được nâng lên, những công nghệ như AIoT, Remote Lab và các nền tảng thực tiễn từ doanh nghiệp có thể tiếp tục được đưa vào giảng dạy, nghiên cứu và thực hành.”

Điều này cho thấy một hướng đi quan trọng trong đào tạo nhân lực bán dẫn: không chỉ tăng số lượng khóa học, mà phải nâng chất lượng người truyền đạt và môi trường thực hành.

Trong chuỗi đào tạo kỹ thuật, giảng viên chính là mắt xích chuyển hóa công nghệ thành kiến thức. Nếu giảng viên được tiếp cận với quy trình thiết kế và công cụ mới, những kinh nghiệm đó có thể được tích hợp vào bài giảng, đồ án, phòng thí nghiệm và các hoạt động nghiên cứu.

Từ đó hình thành một vòng liên kết: Doanh nghiệp → công nghệ thực tế → giảng viên → chương trình đào tạo → sinh viên → dự án ứng dụng.

Đây cũng là hướng phù hợp với chiến lược phát triển hệ sinh thái bán dẫn của TP.Hồ Chí Minh. Năm 2026, Thành phố xác định đào tạo nhân lực là một trọng tâm trong triển khai chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn, với mục tiêu đào tạo chuyên sâu, nâng cao tay nghề cho ít nhất 300 lao động tại các doanh nghiệp bán dẫn trên địa bàn, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Ban Quản lý Khu Công nghệ cao, Đại học Quốc gia TP.HCM, các trường đại học kỹ thuật và các tổ chức trong ngành.

Như vậy, những mô hình hợp tác cụ thể giữa trường đại học và doanh nghiệp chính là một phần của bài toán lớn hơn: tạo ra nguồn nhân lực có thể tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị bán dẫn.

Phòng Lab phải trở thành nơi “làm thật”

Trong khuôn khổ hợp tác, CTW Technology trao tặng Khoa Công nghệ Điện tử các thiết bị AIoT, trong đó có bộ bo thí nghiệm AIoT và mạch ngoại vi thông minh dành cho nền tảng FPGA DE2/DE10. Với đào tạo kỹ thuật, giá trị của những thiết bị này không nằm ở việc bổ sung thêm một danh mục tài sản cho phòng thí nghiệm.

Giá trị thực sự nằm ở khả năng biến thiết bị thành công cụ học tập và nghiên cứu. Sinh viên có thể lập trình, đo đạc, thử nghiệm, phát hiện lỗi và tìm cách khắc phục. Những thao tác tưởng như nhỏ này lại là phần quan trọng để hình thành tư duy kỹ sư.

Trong môi trường doanh nghiệp, kỹ sư không chỉ được yêu cầu biết một công nghệ hoạt động như thế nào, mà còn phải biết tại sao hệ thống không hoạt động, dữ liệu có vấn đề ở đâu, thiết kế cần tối ưu như thế nào và giải pháp có thể đưa vào sản xuất hay không.

Sinh viên Dương Trường An – Khoa Công nghệ Điện tử chia sẻ: “được tiếp cận trực tiếp với thiết bị hiện đại giúp sinh viên chúng em hiểu rõ hơn những kỹ năng mình còn thiếu, đặc biệt trước khi bước vào giai đoạn thực hiện đồ án hoặc làm việc tại doanh nghiệp. Ngoài việc học trên lớp, em cũng có thể tiếp xúc nhiều thiết bị thực hành hơn, để dễ dàng ứng dụng cho tương lai.”

Từ góc độ đào tạo, đây chính là khoảng trống mà phòng Lab có thể giúp thu hẹp. Một phòng Lab hiệu quả không phải nơi lưu giữ thiết bị, mà là nơi tạo ra năng lực.

Tape-out: đưa sinh viên tiến gần hơn chuỗi thiết kế chip

Trong chương trình hợp tác, nội dung “Tape-out Chip IoT” tạo ra một điểm nhấn khác biệt. Tape-out là một giai đoạn quan trọng trong quy trình phát triển vi mạch, khi thiết kế được hoàn thiện để chuyển sang bước chế tạo. Việc đưa khái niệm và quy trình này vào hoạt động đào tạo giúp mở rộng phạm vi học tập từ thiết kế trên môi trường mô phỏng sang hình dung một chuỗi phát triển chip gần với thực tế hơn.

Đây là bước quan trọng nếu muốn đào tạo nhân lực có khả năng tham gia sâu vào ngành bán dẫn. Một kỹ sư thiết kế chip không thể chỉ hiểu lý thuyết mạch điện. Họ cần làm quen với công cụ thiết kế, quy trình kiểm tra, yêu cầu kỹ thuật, phối hợp nhóm và các bước để một thiết kế có thể tiến tới sản phẩm.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, tập trung vào các công đoạn như thiết kế, đóng gói, kiểm thử và từng bước nắm bắt công nghệ sản xuất, yêu cầu về đào tạo gắn với thực tế ngày càng rõ.

Do đó, các chương trình đưa quy trình công nghệ vào nhà trường có thể đóng vai trò như một “cầu nối” giữa kiến thức học thuật và yêu cầu của chuỗi sản xuất.

AI, AIoT và bán dẫn đang hội tụ

Workshop “AI & Semiconductor” trong chương trình hợp tác cũng cho thấy một thay đổi khác trong yêu cầu đào tạo. Bán dẫn ngày nay không còn tồn tại tách biệt với AI, IoT hay hệ thống nhúng.

Một sản phẩm điện tử thông minh có thể đồng thời cần chip xử lý, cảm biến, kết nối IoT, thuật toán AI và nền tảng phần mềm. Vì vậy, người kỹ sư tương lai cũng cần khả năng làm việc ở vùng giao thoa giữa phần cứng và phần mềm. Các nội dung được giới thiệu tại workshop gồm hệ sinh thái bán dẫn, AI, Remote Lab, CTW-Semi Platform và cơ hội nghề nghiệp dành cho sinh viên.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển công nghệ hiện nay, khi các lĩnh vực AI, IoT, điện toán biên, hệ thống nhúng và vi mạch ngày càng gắn kết.

Với TP.Hồ Chí Minh, việc phát triển những nhóm nhân lực có khả năng làm việc tại giao điểm giữa các công nghệ này cũng phù hợp với định hướng hỗ trợ các doanh nghiệp thiết kế chip “Make in Vietnam”, đặc biệt là các sản phẩm chip AI và chip IoT.

Nói cách khác, đào tạo nhân lực bán dẫn không chỉ là đào tạo một chuyên ngành hẹp. Đó là xây dựng khả năng kết nối nhiều lớp công nghệ để người kỹ sư có thể tham gia vào những công đoạn có giá trị cao hơn.

Remote Lab và cơ hội mở rộng không gian thực hành

Một trong những nội dung được nhắc đến trong chương trình là Remote Lab. Nếu phòng Lab truyền thống bị giới hạn bởi không gian, thiết bị và thời gian sử dụng, mô hình phòng thí nghiệm từ xa có thể mở rộng khả năng tiếp cận thiết bị và môi trường thực hành.

Đối với các ngành kỹ thuật có chi phí thiết bị cao như vi mạch – bán dẫn, đây có thể là một hướng bổ sung đáng chú ý. Thay vì mỗi cơ sở đào tạo phải đầu tư toàn bộ thiết bị cho tất cả công đoạn, việc chia sẻ tài nguyên, kết nối nền tảng và xây dựng các mô hình thực hành từ xa có thể giúp mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ.

Quan trọng hơn, Remote Lab có thể trở thành một thành phần của hệ sinh thái đào tạo liên kết giữa trường đại học và doanh nghiệp, nơi thiết bị, dữ liệu, bài toán thực tế và chuyên gia có thể được kết nối theo dự án. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi ngành bán dẫn cần một lượng lớn nhân lực nhưng chi phí đầu tư cho hạ tầng đào tạo chuyên sâu tương đối cao.

“Ba nhà” cần được kết nối bằng dự án cụ thể

Từ câu chuyện IUH – CTW Technology có thể thấy rõ hơn vai trò của mô hình Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà quản lý. Nhà trường có nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu. Doanh nghiệp cung cấp nhu cầu thực tế, công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường nghề nghiệp. Nhà quản lý tạo cơ chế và kết nối để các nguồn lực được tập hợp.

TP.Hồ Chí Minh cũng đang xác định mô hình liên kết này là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển hệ sinh thái bán dẫn. Tại hội thảo về kết nối “ba nhà” hồi tháng 3/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố nhấn mạnh việc gắn chính sách, nghiên cứu, đào tạo và phát triển sản phẩm điện tử – bán dẫn với nhu cầu doanh nghiệp.

Điểm quan trọng là sự liên kết không nên dừng ở những thỏa thuận hợp tác chung. Một mô hình hợp tác hiệu quả cần trả lời được những câu hỏi cụ thể: doanh nghiệp cần kỹ năng nào? Nhà trường có thể đào tạo ở mức nào? Thiết bị nào cần bổ sung? Sinh viên sẽ tham gia dự án nào? Kết quả nghiên cứu được thử nghiệm ở đâu? Và sản phẩm có thể đi đến bước nào trong chuỗi thương mại hóa?

Khi những câu hỏi này được giải quyết bằng các dự án cụ thể, hợp tác mới thực sự tạo ra năng lực.

Từ một bo mạch đến một kỹ sư có khả năng tham gia chuỗi giá trị

Ý nghĩa lớn nhất của việc đưa thiết bị AIoT, FPGA, Remote Lab hay quy trình tape-out vào trường đại học không nằm ở từng thiết bị riêng lẻ. Đó là việc tạo ra một con đường học tập gần hơn với con đường công nghệ thực tế. Sinh viên bắt đầu bằng phần cứng và bài toán AIoT; tiếp tục làm việc với FPGA, hệ thống nhúng và các nền tảng thiết kế; sau đó tiếp cận quy trình phát triển vi mạch và tape-out. Mỗi bước giúp người học hiểu rõ hơn một sản phẩm bán dẫn được hình thành như thế nào và vị trí của kỹ sư trong chuỗi giá trị nằm ở đâu.

• Với giảng viên, đây là quá trình cập nhật công nghệ và phương pháp đào tạo.
• Với doanh nghiệp, đây là cơ hội tham gia sớm vào quá trình hình thành nguồn nhân lực.
• Với nhà trường, đó là cách biến phòng Lab từ một không gian thực hành thành một mắt xích của hệ sinh thái nghiên cứu – đào tạo – sản xuất.

Và với Thành phố, những mô hình như IUH – CTW Technology góp thêm một lớp năng lực cho mục tiêu phát triển hệ sinh thái bán dẫn: không chỉ thu hút doanh nghiệp và đầu tư, mà còn phải có khả năng cung cấp nguồn nhân lực phù hợp với những công đoạn có giá trị cao.

Cuối cùng, khoảng cách từ giảng đường đến doanh nghiệp không thể được rút ngắn chỉ bằng việc cập nhật giáo trình. Khoảng cách ấy cần được thu hẹp bằng thiết bị, dự án, quy trình công nghệ, chuyên gia và những trải nghiệm thực tế. Từ một bo mạch AIoT trong phòng Lab đến một quy trình tape-out có thể là một chặng đường dài. Nhưng chính những bước đi như vậy sẽ giúp hình thành thế hệ kỹ sư không chỉ biết về bán dẫn, mà có khả năng làm việc trong chuỗi giá trị bán dẫn.